Gepubliceerd door Freek Zwanenberg in Artikelen

We geven onze kinderen digitale zwemles, maar hoe veilig is het zwemwater?

eel ouders herkennen het: hun kind zit vastgeplakt aan apps en games. Het voelt soms niet helemaal goed, maar wat er precies niet klopt, is lastig te benoemen. Want wat gebeurt er eigenlijk achter die schermen? We leggen het uit, in het kader van de rechtzaak tegen het bedrijf AppLovin.

Recent is een rechtszaak gestart tegen het bedrijf AppLovin. Die rechtszaak legt een deel van de onzichtbare wereld bloot waar onze kinderen zich in begeven. Volgens de aanklacht worden gegevens van gebruikers – ook van kinderen – op grote schaal verzameld en verhandeld. De aanklager is The Privacy Collective, en wij ondersteunen deze rechtszaak. We leggen uit waarom.

Niet alleen leren zwemmen

Opvoeding in omgaan met media (mediawijsheid) is door onze collega Marije Lagendijk in haar boek ‘digitale zwemles’ genoemd: je gooit je kind niet in het diepe, maar leert het zwemmen en dan nog laat je het niet alleen. Kinderen kunnen niet uit zichzelf leren omgaan met internet, apps en sociale media en alle apparaten; ze hebben dus mediaopvoeding nodig. Maar er is een vraag die we daarbij minder vaak stellen: In wat voor water zwemmen ze eigenlijk?

Veel apps en games zijn zo ontworpen dat kinderen zo lang mogelijk blijven kijken en spelen. Dat is geen toeval. Hoe langer een kind online is, hoe meer gegevens er verzameld kunnen worden. Gegevens als wat ze leuk vinden, waar ze op klikken en hoe lang ze ergens blijven hangen.

Dat water lijkt dus rustig aan de oppervlakte, maar onder de oppervlakte zitten sterke stromingen die sturen waar kinderen naartoe gaan en hoe lang ze er blijven.

Gratis bestaat niet

Veel apps zijn gratis te downloaden. Maar gratis betekent hier: je betaalt met je aandacht en je gegevens. Op basis van die gegevens wordt een profiel gemaakt. Dat profiel kan razendsnel (via veilingen) worden verkocht aan adverteerders, vaak zonder dat ouders of kinderen doorhebben wat er precies gebeurt of waar ze toestemming voor geven.

Dit speelt niet alleen bij obscure apps, maar ook bij populaire platforms die kinderen dagelijks gebruiken, zoals de apps van AppLovin. Denk aan het enorm populaire spelletje Block Blast, maar ook de apps CapCut en Vinted. Een lijst met alle populaire apps vind je hier.

Waarom dit ertoe doet

Kinderen zijn extra gevoelig voor zulke systemen: ze hebben nog niet altijd door hoe apps hen proberen vast te houden. Soms begrijpen ze het juist als aantrekkelijk: een app kan ‘verslavend’ leuk zijn. Maar eerlijk is eerlijk: voor volwassenen is dit soort beïnvloeding ook moeilijk te doorzien. Daarom gaat mediawijsheid voor opvoeders niet meer alleen over schermtijd beperken of regels afspreken en opvoedgesprekken voeren. Het gaat ook om begrijpen in wat voor digitale omgeving kinderen opgroeien.

Tijd om naar het digitale zwemwater te kijken

Als het ging om mediaopvoeding, hebben we tot nu vooral gekeken naar wat kinderen doen op hun scherm en of het wel veilig genoeg is. Ook gaat het vooral over schermtijd. Maar wellicht is het nu tijd dat we ons ook massaal gaan interesseren voor omgeving waarin dat gebeurt. En dat we niet alleen oog hebben voor veiligheid maar ook voor de kwaliteit van het zwemwater. Doen bedrijven wel genoeg?

Opvoeden met media gaat dus niet alleen over regels aan de keukentafel. Het gaat ook over de vraag: laten we onze kinderen zwemmen in water dat we zelf eigenlijk niet kennen?

Wat kun je als ouder doen?

Je hoeft geen expert te zijn om je kind te begeleiden. Dit helpt:

• Toon interesse: vraag wat je kind leuk vindt en waarom hij of zij daar steeds terugkomt.
• Kijk of speel af en toe mee. Dat geeft vaak meer inzicht dan discussies over schermtijd.
• Leg uit dat ‘gratis’ apps veel geld verdienen met jouw aandacht en gegevens.
• Kies, als het kan, bewust voor apps of diensten die anders omgaan met privacy.
• Praat met andere ouders en deel ervaringen.
• En natuurlijk: spreek duidelijke grenzen af, zoals geen telefoon in de slaapkamer, zodat ze niet eindeloos ongezien kunnen doorgaan.

Belangrijk om te onthouden: de kwaliteit van het online aanbod, alles wat platforms aan de achterkant inrichten wat voor ons onzichtbaar is, is niet een probleem waar je als ouder in je eentje iets aan kunt doen. Het gaat om een wereldwijd systeem waar veel geld in omgaat. Maar je kunt je wel aansluiten bij gezamenlijke acties zoals deze rechtszaak, en dat is de reden dat wij dat in dit geval doen.

De zaak tegen Applovin

The Privacy Collective heeft AppLovin aangeklaagd omdat het bedrijf volgens hen op grote schaal gegevens verzamelt zonder dit duidelijk te maken. Ook van minderjarigen.

De gegevens worden gebruikt om profielen te maken en te verkopen aan adverteerders. In Nederland zouden miljoenen mensen hiermee te maken hebben, waaronder veel kinderen. Met de rechtszaak willen zij afdwingen dat deze praktijken stoppen en dat gedupeerden een vergoeding krijgen.

Ouders kunnen zich aanmelden als gedupeerd, zie hier.