Gepubliceerd door Freek Zwanenberg in Ouders

Cat in the Hat-trend op TikTok: uitleg en tips voor ouders

Je hebt het wellicht al voorbij zien komen: berichten over een levensgrote monsterlijke Cat in the Hat die buurten (en kinderen) terroriseert. BJM-deskundige Harry Hol legt uit wat deze video’s met kinderen doen en geeft adviezen hoe ouders hier het beste mee kunnen omgaan.

Wat is de Cat in the hat-trend op TikTok?

Kort gezegd: de Cat in the Hat-trend bestaat uit angstaanjagende TikTokvideo’s waarin de ‘Cat in the hat’, bekend van het kinderboek van dr. Seuss en de speelfilm uit 2003, opduikt bij huizen en in buurten. De beelden zijn vrijwel altijd met AI gemaakt. In veel video’s worden echte namen of locaties gebruikt, soms gepaard met dreigende berichtjes, waardoor kinderen de indruk krijgen dat zij persoonlijk gevaar lopen. Dat is in essentie wat een aantal kinderen is overkomen. Eerst in Groot-Brittannië, Ierland en de VS, maar nu ook in Nederland.

De beelden krijgen nog eens een extra illusie van realisme door de slechte kwaliteit. Ze lijken gefilmd met deurbelcamera’s of ‘uit de hand’ met een smartphone. Bibberige, vage beelden komen over alsof ze op een onbewaakt moment door een toevallige waarnemer zijn vastgelegd in de directe omgeving van de kijker.

Zijn de Cat in the hat-video’s echt?

Eerst maar even het goede nieuws: het is allemaal nep. Er is geen sprake van een seriemoordenaar die eruit ziet als een mensachtige kat met een hoed op. De video’s zijn AI-gegenereerd.

We zijn immers op het punt aangeland dat iedereen toegang heeft tot websites waar je AI-video’s kan laten maken. Je hoeft daar zelf niets voor te kunnen: tik in wat je wil zien en de computer gaat voor je aan de slag. Waar je vroeger dus nog zelf aan de knutsel moest om iemand te laten schrikken, hoef je voor het maken van TikTok-terreur de deur niet eens meer uit. Ook het ‘personaliseren’ van de video’s is hiermee dus heel makkelijk. Je kunt de computergegenereerde kat laten zeggen wat je wil en er desnoods met een paar klikken nog een lijst van namen aan toevoegen. Vervolgens ‘tag’ je je doelwit op TikTok of je stuurt de video in via WhatsApp.

Waarom kunnen deze AI-video’s kinderen bang maken?

Dat het nep is, maakt de impact echter niet minder groot. Sterker nog, er worden hier daadwerkelijk wetten overtreden. Op het moment dat de maker van een dergelijke video de namen noemt van mensen die ‘het volgende slachtoffer zijn’, kun je niet meer van een uit de hand gelopen grap spreken. Dit is bedreiging en dus strafbaar.

En zelfs als de video’s geen werkelijke personen als doelwit noemen, zijn ze nog steeds zeer angstaanjagend, wat uiteraard schadelijke gevolgen kan hebben. Kinderen kunnen hier nachtmerries van krijgen en zich bekeken voelen. Een algeheel gevoel van onveiligheid is voor niemand goed en voor kinderen zeker niet.

TikTok staat momenteel vol met dit soort dreigend uitziende video’s

Wat kun je als ouder doen?

Maar wat moet je als ouder doen als je kind door een dergelijke video van streek is? Begin vooral met luisteren en neem je kind serieus. De video is uiteraard nep, maar de emoties zijn echt. Het is voor kinderen sowieso al heel moeilijk om een onderscheid te maken tussen fictie en werkelijkheid. Vooral als het kind zelf (of een bekende) met naam genoemd wordt, is dat een enorm dreigende situatie.

Want zelfs als het kind verstandelijk weet dat het om een nepvideo gaat, is er dus blijkbaar toch iemand in zijn of haar omgeving die anoniem probeert de ander de stuipen op het lijf te jagen. Dat kan doodeng zijn en op zijn minst vernederend. Het is pestgedrag.

Wat als de naam van je kind wordt genoemd?

Als er werkelijk persoonlijke informatie gebruikt wordt in een dergelijke video, eventueel gepaard met persoonlijke dreigementen, is het sterk aan te raden om naar de politie te gaan. Leg daarvoor eerst het bewijs zelf vast door middel van screenshots of door de video te downloaden. Bedreiging is immers strafbaar.

Rapporteer de video ook bij het platform waar deze te zien was, bijvoorbeeld TikTok.

Neem ondertussen ook samen met je kind actie om te voorkomen dat dergelijke beelden terugkomen. Dat kan door accounts te blokkeren, door bij een filmpje op ‘niet geïnteresseerd’ te klikken en ook door vooral snel dergelijke filmpjes weg te scrollen. Het TikTok-algoritme kijkt namelijk naar hoe lang je naar een video kijkt en geeft je daar meer van. Door snel door te scrollen leert TikTok dat je deze inhoud niet leuk vindt.

Vijf vragen om met je kind over de Cat in the Hat-trend te praten

Maar het belangrijkste is dat je de tijd neemt om te luisteren. Kijk mee naar wat het kind te zien kreeg. Bespreek het en leg uit dat deze beelden absoluut niet echt zijn. Vertel dat het heel makkelijk is om zulke beelden te faken. Leg uit dat ze er juist uitzien alsof ze met een smartphone of camera gemaakt zijn om ze ‘realistischer’ te laten lijken. Het is een bekende truc van filmmakers en oplichters.

Vijf gespreksvragen voor aan de keukentafel:

1. Heb jij dit soort filmpjes al gezien? Wat gebeurde er precies?
2. Wat dacht je toen je het voor het eerst zag: dacht je dat het echt was?
3. Wat vind jij er eng, grappig of spannend aan?
4. Waarom denk je dat mensen dit soort filmpjes maken en delen?
5. Wat zou jij doen als er ineens een filmpje verschijnt waarin jouw naam wordt genoemd?

Dit is misschien ook een goede gelegenheid om te vragen wat je kind nog meer online meemaakt. Online is zo’n groot onderdeel van hun dagelijks leven, dat het belangrijk is daar ook interesse in te tonen. Maak vooral duidelijk dat je kind altijd naar je toe kan komen, ook als het zelf iets heeft aangeklikt, gedeeld of gedaan waar het achteraf spijt van heeft. Het laatste is heel belangrijk. Je wil voorkomen dat een kind met een probleem rondloopt en niet naar je toe durft komen.

Bureau Jeugd & Media geeft dagelijks voorlichting aan ouders, scholen en professionals over kinderen, media en AI.