Gepubliceerd door Leila de Zwart in Artikelen

Richtlijn Gezond Schermgebruik: wat betekent dit in de praktijk?

Op 6 november start de Week van de Mediawijsheid, met voor het derde jaar het thema gezond schermgebruik. Vorig jaar publiceerde de Nederlandse overheid de Richtlijn Gezond Schermgebruik. Dit laat zien dat het een actueel en belangrijk onderwerp is.

Hoe kijkt Bureau Jeugd & Media naar deze richtlijnen voor ouders? En wat doen wij om gezond schermgebruik bij kinderen te stimuleren? In dit interview vertelt onze directeur Freek Zwanenberg over het ontstaan van de richtlijn, het belang van gezond schermgebruik en waarom het om meer gaat dan alleen het aantal minuten schermtijd.

Gezond schermgebruik is een relatief nieuw begrip. Kan je iets vertellen over het ontstaan hiervan?

Ik ben al sinds 2007 bezig met mediawijsheid. In de jaren daarna ging het vooral over de kansen van media en onderwerpen als privacy, online veiligheid en de invloed van media op ons zelfbeeld. Het ging ook steeds meer over mogelijke risico’s voor de gezondheid zoals oogproblemen, slaapproblemen of moeite met focussen door digitale afleiding, maar de term ‘gezond mediagebruik’ was er nog niet.

Dat we mediagebruik nu ook nadrukkelijk zien als onderdeel van de gezonde ontwikkeling van kinderen en daar een richtlijn voor hebben gemaakt, is dus nog betrekkelijk nieuw. Ik ben heel blij dat de aandacht voor gezond schermgebruik groeit, onder ouders en binnen de jeugdgezondheidszorg, kinderopvang en het onderwijs. Veel kinderen zitten toch te lang achter het scherm en ervaren daar nadelen van.

Wat vind je van de Richtlijn Gezond Schermgebruik?

Het is heel goed dat er nu duidelijke kaders zijn. Dat geeft houvast en de richtlijn helpt om na te denken over hoeveel schermtijd past bij de leeftijd van een kind. Tegelijkertijd moeten we oppassen dat we ons niet blindstaren op het precieze aantal minuten per dag. Het maakt bijvoorbeeld nogal wat uit wat kinderen doen tijdens hun schermtijd.

Hoe kunnen we de Richtlijn het best gebruiken?

De schermtijd- en leeftijdsadviezen geven een goede richting. Maar een goed gebruik van de Richtlijn vereist een breder gesprek. Stel jezelf de volgende drie vragen: welk scherm gebruikt een kind, wat doet het daarop en kijkt het alleen of samen met een volwassene?

Een uur televisie kijken in de woonkamer geeft bijvoorbeeld een andere ervaring dan een uur alleen op een smartphone scrollen. Ook wat kinderen zien of doen, maakt verschil. Wat doet een kind op een scherm en waar gaat het ten koste van? Beweegt, speelt of slaapt een kind minder? Of heeft het minder contact met anderen? Dan is het goed om hierover in gesprek te gaan.

Schermgebruik onder kinderen is een hot topic. Wordt het gesprek hierover niet al steeds vaker gevoerd?

Ja gelukkig wel, maar we zien ook een kloof ontstaan tussen opvoeders die hier heel bewust mee bezig zijn en de middelen hebben om hun kinderen alternatieven te bieden, en een groep bij wie de kennis over het onderwerp nog nauwelijks aanwezig is.

Vanuit ons werk met jeugdprofessionals krijgen we vaak terug: ‘Fijn, zo’n richtlijn, maar hoe pas ik die toe in mijn gesprekken met die ouders die het juist zo hard nodig hebben?’ Dat gat tussen kennis en praktische handvatten om gezond schermgebruik te stimuleren, proberen wij zo goed mogelijk te dichten.

Hoe stimuleren jullie gezond schermgebruik dan in de praktijk?

Gezond schermgebruik zit verweven in al onze ouderavonden, trainingen en gastlessen. Door niet alleen kennis over te dragen, maar ook interactief met deelnemers en kinderen aan de slag te gaan, maken we praktijksituaties tastbaar.

Zo heb ik onlangs een leuke gastles gegeven aan kinderen uit de bovenbouw van de basisschool. Het ging over beïnvloeding door algoritmes op sociale media. Hierbij heb ik een plaatje van een grote tafel met veel verschillend eten erop gebruikt. Ik liet de leerlingen nadenken: ‘Wat zou je als eerste kiezen?’ Op het plaatje stonden ook obers met een notitieblokje. Ik vertelde de leerlingen dat die obers als taak hadden om hen zo lang mogelijk aan tafel te houden. Hoe zouden ze dat het beste kunnen doen?

Het is ontzettend leuk om te zien dat kinderen dan zelf allerlei trucs bedenken die algoritmes ook gebruiken. ‘Zet er maar wat meer chocola bij, want dat vind ik lekker!’ En: ‘Wissel wel een beetje af, want anders wordt het saai.’

Zo maakten we sámen iets wat best lastig is, zoals begrijpen hoe je tijdens het scrollen steeds opnieuw je aandacht verliest, begrijpelijk en tastbaar.

Hoe helpen jullie jeugdprofessionals om de Richtlijn toe te passen in hun dagelijkse werk?

Van jeugdprofessionals krijgen we naar aanleiding van de Richtlijn heel concrete praktijkvoorbeelden terug, met daarbij de vraag: hoe gaan we hiermee om? En hoe gaan we hierover in gesprek met ouders? Welk advies geven we en welke tips kunnen we meegeven?

Om hierin te voorzien, hebben we o.a. de poster Gezond Schermgebruik gemaakt die vanaf deze week voor alle professionals gratis te downloaden is of als fysiek product afgedrukt en besteld kan worden. De poster is geschikt voor spreekkamers, scholen, kinderopvang en consultatiebureaus. We hopen de poster de komende weken op zoveel mogelijk plekken te verspreiden.

De poster is bewust zo gemaakt dat hij voor iedereen direct te begrijpen is. Daarnaast hebben we voor herkenbare situaties tips en gespreksstarters uitgewerkt. Hiermee geven we jeugdprofessionals praktische handvatten om gezond schermgebruik te stimuleren bij ouders die het het hardste nodig hebben.

Wat wil je tot slot nog meegeven over gezond schermgebruik?

De richtlijn is niet zwart-wit. De ontwikkeling van je kind is niet verpest als je je peuter een keer afleidt met een scherm tijdens het uit eten gaan. En ook niet als je puber soms op TikTok scrollt.

Wat belangrijker is, is dat je in contact blijft met je kind. Maak samen afspraken en leg uit waarom je die afspraken maakt. Geef zelf ook het goede voorbeeld als ouder! Dat is zeker niet gemakkelijk, durf dan ook advies en hulp te vragen aan andere ouders of professionals. En tot slot, schermtijd kan natuurlijk ook hartstikke leuk zijn, zeker als je er samen lol aan beleeft.